Expertmeeting Stedelijke Circulaire Economie in Rotterdam

In navolging van de eerste succesvolle expertmeeting rondom Stedelijke Circulaire Economie organiseerden Buro Boris en David Dooghe in samenwerking met het Rotterdamse Circularity Center, R’damse Nieuwe en Blue City 010 een nieuwe expertmeeting. In deze tweede expertmeeting werden drie toekomstperspectieven gepresenteerd, gebaseerd op de eerdere input van Rotterdamse en Antwerpse ondernemers. Samen met experts van o.a. het Circularity Center, R’dam Partners en de Gemeente Rotterdam werd ingegaan op de verschillende perspectieven en de toepasbaarheid ervan binnen de Rotterdamse context. De expertmeeting vond plaats op 22 juni 2015  in voormalig subtropisch zwemparadijs Tropicana.

DSC_3947

Stedelijke Circulaire Economie

Circulaire economie lijkt vaak een ver-van-mijn- bed-show met als doel het sluiten van enorme energie-, afval- of andere kringlopen tussen grote bedrijven in de Rotterdamse haven. Het stromendenken mist daardoor de winst aan essentiële grondstoffen die te halen is bij de consument. Vanuit lokaal ondernemerschap ontstaat er echter ook een stedelijke variant. Steeds meer jonge Rotterdamse ondernemers bieden diensten of producten gebaseerd op recyclen, delen en leasen. Wat betekent dit voor ecologische, economische, ruimtelijke en sociale structuren? Hoe kunnen Rotterdamse ondernemers bijdragen aan een sterkere circulaire economie in de stad? En wat is ervoor nodig om een stedelijke circulaire economie mainstream te maken?

Als input voor het project Stedelijke Circulaire Economie interviewden Buro Boris en David Dooghe verschillende Antwerpse en Rotterdamse circulaire ondernemers die de winst weten te halen bij de consument. Deze ondernemers zetten in op het delen of leasen van producten in plaats van kopen en/of op het valoriseren van een verborgen waarde van huishoudelijke afval. Aanvullend is er ook een eerste R’damse Nieuwe expertmeeting georganiseerd met een groep early adopter gebruikers.

Uit deze input wist het ontwerpteam de volgende drie toekomstperspectieven te destilleren:

  1. business (almost) as usual
  2. duurzaamheid als zakgeld
  3. duurzaamheid als life style.

Deze perspectieven vormden de basis voor deze expertmeeting en aan de deelnemers werd per perspectief gevraagd: Wat spreekt je het meest aan in dit perspectief? Wat zijn voorbeelden waaruit blijkt dat dit perspectief al in Rotterdam plaatsvindt (plekken, ondernemers, beleid, wetgeving)? Wat zijn voorbeelden waaruit blijkt dat dit perspectief in Rotterdam wordt tegengehouden (plekken, ondernemers, beleid, wetgeving)? Mocht dit perspectief in Rotterdam de mainstream markt gaan bepalen, wat is dan de rol van de verschillende deelnemers aan tafel?

Drie perspectieven

In het perspectief ‘Business (almost) as Usual’ blijft de stedeling een consument die de producten koopt en dan zijn afval gratis ter beschikking

stelt. Overheden stoten hun afvaltaken af en recyclagebedrijven nemen hun cruciale rol op om de keten te sluiten. Deze bedrijven zullen zich op strategische infrastructurele plekken in stedelijk regio’s gaan vestigen.

In het perspectief ‘Duurzaamheid als Zakgeld’ wordt de rol van de stedeling in het proces groter. Nog steeds zullen producten gekocht worden maar als eigenaar van het product zal men het gebruik ervan verkopen (Airbnb) alsook de materialen wanneer het product einde levensduur is (Afval Loont). Er is dus een shift van consument naar gebruiker. De ruimtelijke vertaling van dit perspectief zorgt voor markten (online/offline), werkplaatsen voor herstellingen of aanpassingen van het product, strategisch gelegen inzamelpunten en een slimme mobiliteitsplan om het transport van het (rest)product goedkoop te houden.

Bij het derde perspectief ‘Duurzaamheid als Life Style’ koopt de klant niet langer het product maar deze schaft zich gebruik van het product aan bij de leverancier (Greenwheels). De gebruiker (zelfstandig of onderdeel van een coöperatie) maakt met de producent een afspraak over het gebruik van een product (een wasmachine) of een dienst (schone kleren). De ruimtelijke effecten voor dit perspectief zijn: bijvoorbeeld door autodelen is er minder nood aan parkeerplaatsen. Dit biedt ruimte voor groen of buurtpleinen.DSC_3955

Duurzaamheid als zakgeld

Buro Boris zat mee aan tafel bij Duurzaamheid als zakgeld. De groep van deelnemers is zeer divers (ondernemer, ambtenaar, consultant, ontwerper) en dus variëren de verwachtingen van de tafel. Eerst wordt er ingegaan op de voorwaarden die moeten worden vervuld om het perspectief uit te rollen. Als eerste wordt de funfactor aangehaald: Het moet plezant zijn om afval binnen te brengen. Maar ook de financiële incentive is van belang. Mensen leveren hun afval in vanuit een milieubewustzijn, maar het financiële stimuleert om het daadwerkelijk te doen. Daarnaast moet het ook gemakkelijk zijn om het afval binnen te brengen, daarom verkiest Afval Loont locaties waar er reeds veel passage is (bijvoorbeeld nabij een supermarkt). Als laatste zal distributie van afval en producten (online shoppen, maar ook verkopen van gebruik) een prominente plaats innemen in het stedelijk weefsel.

Het Zakgeld-perspectief zorgt er voor dat de relatie tussen de consument en de producent veranderd. Een consument wordt ook producent. Het verkopen van het gebruik van goederen zal geen fulltime job zijn voor de consument, maar eerder iets voor ‘er bij’ omdat men flexibel kan werken. Maar ook het aankoopgedrag van de consument wordt beïnvloed. De consument zal andere eisen stellen aan de producten (duurzamer en robuuster), maar kan ook kiezen om een product aan te schaffen in functie van het verkoop van het gebruik.

Daarnaast zal ook de producent een verandering ondergaan. Hij zal niet uitsluitend producten verkopen maar ook diensten (reparatie ed.) verlenen. Er wordt gewezen op het potentieel van het bundelen van initiatieven in een buurtapp zodat men niet voor elk product een andere app moet raadplegen. Maar ook het fysiek bundelen van initiatieven om ze te versterken: Kringloopwinkel, Buurman, Afval Loont, Repair Café, Maakfabriek… samen op één locatie biedt veel potentieel. Ook in de woning kan het gelijkvloers op een andere manier worden ingezet (als depot en atelier) zodat de woning ook bedrijf en winkel is. Het perspectief sluit op die manier aan bij verdichting, meervoudig ruimtegebruik en voegt er een slimmer gebruik van producten aan toe.

Als bottlenecks worden de verzekeringen, de wetgeving en het vergunningenbeleid genoemd. Ze zijn niet aangepast aan of bieden geen ruimte voor nieuwe verdienmodellen. Misschien moet niet alles wettelijk worden vastgesteld en in sommige gevallen kan een kwaliteitscontrole door de gebruikers zelf gebeuren aan de hand van een real rating systeem. Als laatste moet er de nodige transparantie van kosten zijn naar de klanten toe, zodat deze een doordachte keuze kunnen maken. Hiervoor moeten externe kosten van het product worden geïnternaliseerd zodat ook de reële impact op het milieu wordt doorgerekend. Dit maakt recycling en/of upcycling competitief met eindige grondstoffen.DSC_4157

Het was een boeiende avond en samen met de Antwerpse partners zijn we een gelijkaardige workshop in Antwerpen aan het voorbereiden. Kan u hier een partner in zijn of wenst u graag uitgenodigd te worden, neem dan zeker contact met ons op!